Preken

Psalm 1 | ds. L.A. van Baardewijk

Lezen: psalm 1

Loosdrecht 27-01-08

 

Gemeente van onze Here Jezus Christus,

Wat is een geslaagd leven?

In onze maatschappij gaat het dan om bekendheid, roem en geld,

vooral veel geld.

Van krantenjongen tot miljonair, in die zin is het allemaal samengevat:

als mensen erin slagen op te klimmen van een eenvoudig bestaan in de onbekendheid

tot een rijk leven als miljonair met alle aandacht die daarbij hoort

(dat het soms ook andersom gaat: van miljonair tot krantenjongen,

dat zijn de verhalen die eerder ons medelijden opwekken dan het besef dat ook dat de realiteit is).

Een geslaagd leven is in onze maatschappij iets wat je bij uitstek flitsend in beeld kunt brengen en kunt filmen.

Het is heel erg mediageniek.

Het is iets waar je op een bepaald moment bij moet zijn en waar je ook weer niet te lang bij moet stilstaan, omdat de schaduwzijden anders te pijnlijk zichtbaar worden.

Geslaagd-zijn is altijd iets wat je wil imponeren.

Het zorgt ervoor dat de ander - degene die al die roem en al dat geld op dat moment niet heeft- zich als een armzalige loser gaat zien.

Een geslaagd leven roept eerder negatieve gevoelens als jaloezie op dan gevoelens van dankbaarheid dat God goed is voor ons allemaal.

Het zaait eerder verdeeldheid dan dat het mensen bij elkaar brengt.

Als we het hebben over een vruchtbaar leven dan hebben we het over een heel ander leven dan wat in onze samenleving als geslaagd wordt gezien: iemand kan een vruchtbaar leven leiden of geleid hebben zonder dat de camera’s het ooit geregistreerd hebben.

Het grote verschil is dat je in deze wereld een geslaagd leven kan leiden zonder God, de dagelijkse realiteit laat dat zien, dat is eigenlijk best mogelijk,

maar dat je voor een vruchtbaar leven bij God moet zijn.

Dat is iets heel anders dan een geslaagd leven.

Een vruchtbaar leven kun je niet zelf maken.

Of via een aantal stappen (‘de tien stappen naar succes’) tot stand brengen

of via het toepassen van een aantal sleutels.

Als we het hebben over een vruchtbaar leven dan heb je het over wat God laat groeien op de bodem van het geloof.

Zonder dat je zelf weet hoe.

Daarom komen we in psalm 1 ook een vergelijking tegen,

in het midden van de psalm (vers 3).

Niet van: zo en zo moet je doen als je wilt slagen in het leven, die tien stappen, dat zelf-doen,

maar hier loopt het op uit als je God zoekt, dan lijk je op een boom die vruchtdraagt.

Dit is wat God in je leven uitwerkt.

Het is de vrucht van de Geest.

Het is ook niet een kwestie van geluk hebben, dat het je simpelweg meezit waar het een ander tegenzit, nee, als je zorgt voor de juiste voorwaarden dan komen die vruchten er gewoon.

Net zoals een boom als die maar bij water geplant is, vanzelf vrucht draagt.

Psalm 1 leidt ons meteen bij het begin al weg van de succesvolle mensen van onze samenleving, de mensen die het gemaakt hebben en die in de aandacht staan, waar we ons vaak zo door laten imponeren, naar de gelukkige mens die we zelf in God kunnen zijn.

Gelukkig de mens…

Zo begint de psalm bij onszelf

en leidt het psalmenboek onze aandacht weg van de schone schijn naar de God die zijn schoonheid ook in ons leven kan laten zien, zijn glorie, zijn kabod, zijn heerlijkheid.

Dit is nou voor ieder mens weggelegd, voor ieder mens die wil opzien naar God.

Het is haast een algemeen principe: de wet van het ware geluk voor ieder mens.

Gelukkig de mens, zo begint Jezus de bergrede in het Nieuwe Testament.

Gelukkig de armen van geest,

gelukkig die treuren…enz.

Gelukkig de mens…

Nu blijkt dat de mens wel degelijk voor het geluk geschapen is in een wereld die voortdurend het tegendeel lijkt te bewijzen

en waarin het geluk alleen maar voor een elite weggelegd lijkt te zijn.

Het geluk komt via een andere weg dan we altijd gedacht hadden

en het is ook voor meer mensen dan we altijd gedacht hadden.

Gelukkig de mens, wie?

De mens die zijn vreugde vindt in God en het woord dat Hij gesproken heeft

en daar voortdurend mee bezig is, zegt psalm 1.

De mens die zijn leven bouwt op het fundament van dat woord en al het andere links laat liggen.

De psalmdichter typeert die sfeer die je links moet laten liggen op drie verschillende manieren:

-          meegaan (wandelen) in het overleg van wie kwaad doen (de goddelozen)

-          het opgaan van de weg van de zondaars

-          zitten in de kring van de spotters.

Ja, daar sta je dan: ga je met je vrienden, je bevriende klasgenoten of alleen maar klasgenoten mee als ze je uitnodigen naar iets waar je je eigenlijk niet prettig bij voelt?

Ga je met ze mee als het gesprek een verkeerde kant opgaat,

als het roddel wordt of smerige taal of als ze vloeken?

Ga je met je collega’s mee als de toon negatief wordt of als kwade dingen als goed worden voorgesteld?

Stel je dan een grens voor jezelf of ga je erin mee?

Blijf je in de sfeer van mensen die totaal geen eerbied hebben voor God en zijn geboden alsof je daar thuishoort of kun je er ook een einde aan maken zodat het je niet verder beinvloedt?

- Meegaan, opgaan en zitten,

dat zijn drie woorden die te maken hebben met de vraag of je je inlaat met een bepaalde sfeer.

- Het overleg, de weg en de kring,

dat zijn drie woorden die te maken hebben met die sfeer.

- En de goddelozen, de zondaars, de spotters,

dat zijn drie woorden voor de mensen die zich in die sfeer thuisvoelen.

Het zijn mensen die geen eerbied voor God hebben en geen eerbiedige levenshouding,

die niet kunnen knielen of aanbidden,

die geen respect hebben voor de weg die God met zijn schepping en zijn schepselen gaat, die niet doordrongen zijn van zijn majesteit en heerlijkheid.

Het zijn mensen die in hun dagelijkse leven aan Hem voorbijleven.

Psalm 1 laat zien dat je aan hen gelijk wordt als je in hun sfeer komt, net zoals je griep krijgt in een omgeving waar de griep heerst.

Als je niet innerlijk afstand neemt van wat daar gedacht, gezegd en gedaan wordt en geen grenzen stelt, dan kun je er niet echt vrij van blijven.

Uiteindelijk ga je op ze lijken en wordt je zelf ook zo iemand die aan God voorbijleeft.

Dit is wijsheid:

dat je weet voor welk leven je wilt kiezen

en dat je je moet afsluiten voor verkeerde invloeden.

Daarmee zeg ik niet dat je die contacten in je klas of op je werk moet afbreken,

want je leeft nu eenmaal tussen mensen die niet in God geloven.

Dat is voor velen van ons de dagelijkse realiteit.

Paulus zegt dan: anders zou je wel uit de wereld moeten gaan!

Nee, het gaat erom dat je geen invloeden in je leven toelaat die niet passen bij jou leven met God, dat je blijft groeien in het leven met God en doet wat daarvoor nodig is.

Dat is nou het moment dat je zelfbewust kunt zeggen:

dit is mijn leven, dit is waar ik voor kies!

Dat betekent dat je naast al die contacten ook mensen nodig hebt die net als jou met God willen leven en die je daarin verder kunnen brengen.

Ook zulke contacten heb je nodig.

Het is de sfeer van mensen die niet in God geloven waar je vrij van moet blijven.

En dan komt waar je wel mee bezig moet zijn wil je komen tot een vruchtbaar leven.

Dat staat in vers 2:
”Gelukkig de mens die vreugde vindt in de wet van de Heer

en zich verdiept in zijn wet, dag en nacht”.

Kijk, dat is een heel andere sfeer dan de sfeer van de mensen zonder God.

Dit is de wereld van God, het woord dat van zijn mond uitgaat, zijn onderwijzing,

want dat is de betekenis van het woord wet (thora).

Dat is de wereld waar je in moet leven en waar je in moet ademen, dag en nacht, voortdurend.

Daarmee heb je een rechtstreekse aansluiting op de bron van ons leven.

In het Hebreeuws wordt het woord dat gebruikt wordt voor ‘verdiepen’ of ‘overpeinzen’ ook gebruikt voor de leeuw die een prooi heeft en dat al grommend onder zijn klauwen vasthoudt en verscheurt.

Het genoegen dat zo’n verscheurend dier heeft als hij zijn prooi te pakken heeft.

Het is een rauw beeld, maar dat woord wordt gebruikt voor je verdiepen in Gods woord.

Dat is waar je intens mee bezig bent en waar je je genoegen in vindt.

Overpeinzen of verdiepen, heeft in psalm 1 ook de klank van het herhalen, het voor je uit zeggen, hardop lezen, mediteren,

net zoals je een brief of een mailtje leest waar je alle aandacht voor wilt hebben en dat je echt tot je wilt laten doordringen.

Het voor je uitzeggen, zo moet je bezig zijn met het woord van God.

Want Gods stem kunnen we niet horen en we krijgen geen briefjes uit de hemel.

Dat zouden we soms wel willen dat het allemaal wat makkelijker ging en dat je zomaar een antwoord zou krijgen als je ergens mee zit.

Maar hoe vaak maak je dat mee, dat je Gods stem hoort, dat Hij tot je spreekt?

Maar als je psalm 1 volgt en op deze manier bezig bent met het woord van God, het leest, het herhaalt, je erin verdiept, het voor je uitzegt, dan hoor je Gods stem daarin.

Je hoort je eigen stem maar het is het woord van God, klankgeworden, hoorbaar, aanwezig!

Want het woord dat God gesproken heeft gaat uit van zijn mond

en zo kun je het al lezend en sprekend opvangen.

Als een radio die het radiosignaal opvangt en laat horen.

Als je Gods woord zo leest en zijn stem hoort dan wordt je doof voor alle andere stemmen.

Dan ga je zelf spreken en getuigen van wat je gehoord hebt.

Want een geslaagd leven is altijd een leven dat op zich staat,

sukses wekt eerder jaloezie op dan gevoelens van dankbaarheid en gezamenlijkheid,

het verdeelt eerder dan dat het samenbrengt,

maar een vruchtbaar leven dat werkt uit naar anderen,

dat verspreidt een goede invloed, dat laat anderen delen in de liefde die je zelf eerst ontvangen hebt.

Dat doet denken aan wat Paulus zegt in 2 Korinthe 2,14 over de evangelieverkondiging.

Hij vergelijkt de verspreiding van de kennis van God met de verspreiding van een geur:

”God zij gedankt dat hij ons,

die één zijn met Christus,

in zijn triomftocht meevoert

en dat hij overal - door ons - de kennis over hem verspreidt

als een aangename geur.

Wij zijn de wierook die Christus brandt voor God,

zowel onder hen die worden gered als onder hen die verloren gaan.

Voor de laatsten (die verloren gaan) is het een onaangename geur die tot de dood leidt,

voor de eersten (die gered worden) een heerlijke geur die leven schenkt”.

Een heerlijke geur voor God die leven schenkt.

Zo verspreidt je goede invloed zich in deze wereld als een geur die zich niet aan grenzen houdt, maar zich uitbreidt.

Dat is in de woorden van psalm 1 dat alles tot bloei komt en dat alles lukt wat de rechtvaardige onderneemt.

De boom geplant bij waterstromen die op tijd zijn vrucht draagt.

Psalm 1 tekent het vruchtbare leven als iets dat leven geeft en dat niet voorbijgaat.

Dat is het verschil tussen de rechtvaardigen en de goddelozen.

De goddelozen vergaan als kaf dat verwaait in de wind.

Het is een leven, een levensstijl dat niets blijvends tot stand kan brengen,

het is er voor het moment, het lijkt even wat voor te stellen, maar dan is het ook zo weer voorbij.

In de ogen van God heeft het geen bestaansrecht.

De psalm zet hierbij de rechtvaardigen tegenover de goddelozen zoals die tegenstelling vaak terugkeerd in het psalmenboek.

Daar moeten we bij bedenken dat het verschil tussen de rechtvaardigen en de goddelozen de genade is.

Dat je niet gaat denken dat je beter bent dan die anderen om je heen, nee, het is de genade waardoor je een rechtvaardige wordt.

Goddelozen of spotters zijn mensen die aan God en zijn genade voorbijleven en bewust kiezen voor dit leven en dit leven alleen: je leeft maar één keer.

God zegt dan: als je dat je leven is, als je het wilt houden bij dit leven, dan is dat het ook.

Dan verdwijnt het ook, als kaf dat verwaait in de wind.

Maar als je de genade aanvaart in je leven en één bent met Christus dan gaat dit leven dat je gekregen hebt bloeien, dan wordt het voor mij een geur die leven geeft.

Een vruchtbaar leven waarin ik wat kan uitwerken.

Een leven dat een oneindige eeuwige betekenis krijgt.

Zo eindigt de psalm in vers 6:
”De Heer kent (beschermt, NBV) de weg van de rechtvaardigen,

de weg van de wettelozen loopt dood”.

God kent onze weg als we ons door de genade laten leiden,

als we de weg met Christus gaan.

We worden op onze levensweg voortdurend door zijn blik van liefde en aandacht begeleid.

En die bescherming van ons leven brengt ons leven tot bloei en tot eeuwige bloei.

Psalm 1 verkondigt ons het vruchtbare leven.

Niet het geslaagde leven dat uiterlijk gezien zo schittert, maar dat zomaar weer voorbij is en dat eigenlijk alleen maar in de hongerige blikken van de camera’s bestaat

en in de hongerige blikken van mensen die opgaan in de schone schijn,

maar de Bijbel verkondigt ons het vruchtbare leven dat in blik van God bestaat en blijft bestaan.

En als je dit weet waarom zou je dan kiezen voor een leven dat voorbijgaat?

Dat leven van de mensen die kwaad doen en geen eerbied hebben voor God en zijn geboden.

De mensen die niet met God leven en ook niet met Hem willen leven.

Wie wil er nu een leven waarvan je zeker weet dat het doodloopt als je weet dat er ook een eeuwig leven is?

Wie stapt er in een trein waarvan je ziet dat de rails na een paar honderd meter ophouden?

Als je het vantevoren niet weet dan is het iets anders, maar nu hebben weten we wat een vruchtbaar leven is.

Ja, je stapt maar al te graag in die luxe boot voor een geweldige reis over de oceaan, de ervaring van je leven, maar als die boot de Titanic heet en je weet waar die zal eindigen,

 -     namelijk niet bij de overkant van de oceaan, maar op de bodem van de oceaan -

dan zul je het wel uit je hoofd laten om op die boot te stappen.

Nu, zo hebben wij ook voorkennis,

we kennen de krantenkoppen bij wijze van spreken al:

het leven buiten God, het leven van de mensen die geen eerbied hebben voor de machtige God eindigt in de dood,

het lijkt op kaf dat wegwaait in de wind.

Het heeft geen toekomst buiten Gods liefde.

Kies dan het leven dat God voor u bestemd heeft in zijn voorkennis.

In de eeuwigheid al heeft Hij u en jullie al voor het leven bestemd

en Hij volgt je levensweg met zijn liefdevolle en aandachtige blik

om je bij Hem te brengen.

Kies dan vandaag het leven dat niet voorbijgaat

en verkijk je niet op de krantenjongen die een miljonair wordt!

Amen.