Preken

Matteüs 22,34-40 (tekst) en 1 Johannes 4,7-21 | ds. L.A. van Baardewijk

1) Eerbiedig leven
2) Authentiek leven
3) Vruchtbaar leven

Lezen: Matteüs 22,34-40 (tekst) en 1 Johannes 4,7-21
Loosdrecht, 20-01-08

Gemeente van onze Here Jezus Christus,

Authentiek leven.
Vorige week heb ik deze preek onder die titel aangekondigd.
Met een voorbehoud weliswaar en dat bleek bij de voorbereiding wel terecht te zijn.
Want er is misschien wel een benaming te vinden voor het christelijke leven die bijbelser is dan de term 'authentiek leven' die veel gebruikt wordt in moderne ontplooingsgedachten.
Authentiek leven is 'jezelf ontdekken', 'dicht bij jezelf blijven', 'in harmonie met het bewustzijn en de kosmos',
zomaar wat steekwoorden die je tegenkomt als je op internet zoekt naar authentiek leven.

Ik wil het nu juist over dit onderwerp hebben in aansluiting op het thema van vorige week 'eerbiedig leven', een leven allereerst gericht op God en het geheim dat Hij in alle dingen gelegd heeft.
Jezelf-zijn, dat is zo individualistisch, zo wollig alsof je jezelf kunt vinden los van God, de naaste en de wereld om je heen.

In het grote liefdegebod kom je het tegen zoals Jezus het naar voren brengt:
"Heb de Heer, je God lief met heel je hart en met heel je ziel en met heel je verstand.
Dat is het grootste en eerste gebod.
Het tweede is daaraan gelijk: heb je naaste lief als jezelf" (Matteus 22, 37-39).
Daar heb je de drie relaties waar we in staan: de relatie met God, de relatie met je naaste en de relatie met jezelf.
Het authentieke leven is alleen te vinden en vorm te geven in relatie met God en de naaste.
En dat alles vanuit de liefde van God.
Zo spreekt de Here Jezus over het leven dat authentiek genoemd kan worden, dicht bij de bedoelingen van God met je leven, dicht bij je bestemming als mens.

U zult zich misschien afvragen: waarom dit onderwerp?!
Dat heeft te maken met het gevoel dat wij mensen vaak een leven leiden dat verafstaat van de bedoelingen van God met ons leven.
Het gevoel dat het leven vaak niet tot zijn recht komt,
dat je je probeert te ontwikkelen maar dat je min of meer in cirkeltjes ronddraait, dat je telkens toch weer uitkomt op 'zo ben ik nu eenmaal',
het gevoel dat we maskers dragen waardoor we onszelf niet werkelijk laten kennen zoals we zijn, en dat misschien zelf ook niet zo precies weten.

Het komt voort uit het gevoel – en nu positief gezegd - dat er een leven moet zijn waarin je gewoon rustig je leven leidt, voor Gods aangezicht, in vrede met jezelf en met anderen.
Die rust en die stabiliteit die zo aantrekkelijk zijn.
Het gevoel dat er een leven moet zijn waarin het schone, het ware en het goede het voor het zeggen hebben.
Het gevoel dat er een leven moet zijn waarin alles wat je doet niet zomaar verwaait en verdwijnt, maar dat eeuwigheidswaarde heeft.
Het leven waarvan je zegt (misschien wel verzuchtend): zo moet het zijn!

Ik denk ook dat de behoefte aan iets wat ik nu even probeer aan te duiden ook breder leeft dan alleen bij ons christenen die heel duidelijke aanwijzingen hebben voor zo'n leven.
En dan bedoel ik nog niet eens die behoefte aan een eenvoudig leven dicht bij de natuur en de elementen (zoals dat gezien wordt achter de populariteit van een programma als 'boer zoekt vrouw'...), maar de behoefte aan innerlijke rust en dat je je echt op je gemak voelt in het leven.
Net zoals bij het onderwerp 'eerbied' van vorige week hebben we het ook vandaag over iets waar je verschillende kanten mee uitkunt.

De Bijbel wijst als het gaat om authentiek leven op een leven in liefde,
de liefde die God ons geeft en waarin je je ook je naaste laat delen, de naaste die je liefhebt als jezelf.
Daarmee komen we tot de kern van ons leven en bij heilzame woorden die ons leven ten goede kunnen veranderen.

Als Jezus gevraagd wordt: "Meester, wat is het grootste gebod in de wet?" dan geeft Hij het antwoord dat we nu al een aantal keer gehoord hebben.
De vraag van de Farizeeër is bedoeld om Jezus op de proef te stellen en te zien of Hij iets afwijkends zal zeggen.
In zijn antwoord sluit Jezus echter helemaal aan bij de geloofsbelijdenis van Israël:
"Luister, Israël: de Heer, onze God, de Heer is de enige!
Heb daarom de Heer lief met hart en ziel en met inzet van al uw krachten" (Deuteronomium 6,4).

Maar Hij voegt eraan toe:
"Heb je naaste lief als jezelf".
En dat komt uit Leviticus 19.
Helemaal bijbels dus.

Het bijzondere is dat Jezus in feite twee geboden noemt waar Hem naar één gebod, het grootste, gevraagd wordt.
Jezus brengt naar voren dat de liefde tot God gevolgen moet hebben voor je liefde naar mensen, anders is die liefde in je leven zonder betekenis.
In 1 Johannes hebben we gelezen:
"We hebben dan ook dit gebod van hem gekregen:
wie God liefheeft, moet ook de ander liefhebben" (1 Johannes 4,21).
Dat heeft de apostel Johannes van Jezus geleerd, toen Jezus de Farizeeën antwoord gaf op de vraag: wat is het grootste gebod in de wet.
Jezus heeft gezegd: liefde tot God en tot je naaste.

Nu eerst die bijzondere zin: heb je naaste lief als jezelf.
Dat is de zin die onze bijzondere aandacht trekt, juist omdat het daarin gaat over onszelf, over authentiek leven, maar dan niet in de individualistische zin, maar juist in verhouding tot God en je naaste.
Heb je naaste lief als jezelf.
Wat betekent dat?
Is dat een gebod om jezelf lief te hebben, een gebod tot zelfliefde?

We komen het in de Bijbel verschillende keren tegen.
David en Jonathan hadden een bijzondere vriendschap.
Van Jonathan wordt gezegd dat hij van David hield als van zichzelf (1 Samuël 18,1.3).
In Efeze 5 zegt Paulus:
"Niemand haat ooit zijn eigen vlees, maar hij voedt het en koestert het" (Efeze 5,28).
En in Leviticus 19 waar dit woord direct vandaan komt, staat:
"Wees niet haatdragend.
Als je iemand iets te verwijten hebt, roep hem dan ter verantwoording en laad niet omwille van een ander schuld op je door je te wreken of wrok te blijven koesteren.
Heb je naaste lief als jezelf. Ik ben de Heer" (Leviticus 19, 17.18).

Je naaste liefhebben als jezelf gaat uit van gezonde zelfliefde.
Niet als een gebod, maar als iets wat een mens gewoon kenmerkt.
Je hebt naast een relatie met God en een relatie met de ander ook een relatie met je zelf.
Dat is zelfsrespect, eerbied voor wie je bent als een waardevol schepsel van God.
Daar hoort bij dat je voor jezelf zorgt en als vanzelf uit bent op leven en geluk ("niemand haat ooit zijn eigen vlees").
Daarom eten en drinken we, slapen we op de juiste tijd en doen we verder alles wat nodig is om ons leven te kunnen leiden.
In die zin kun je spreken van zelfliefde.

Het is bijzonder pijnlijk als dat ontbreekt zoals we dat ook om ons heen zien.
Als mensen wel hun eigen vlees haten (om met Paulus te spreken), zichzelf verwaarlozen, zichzelf te min vinden, minderwaardigheidsgevoelens hebben,
als mensen niet op zoek zijn naar het beste voor zichzelf,
maar bezig met het kapotmaken van hun leven, langzaam door allerlei slechte dingen en gewoontes, of snel door het einde van hun leven te zoeken.
Het kan ook ontbreken, die gezonde zelfliefde en zorg voor jezelf, en dat is bijzonder pijnlijk.
Ik denk dat God daar een bijzonder verdriet over heeft als zijn schepselen die Hij zo mooi en kunstig gemaakt heeft hun eigen kwaad en hun eigen ondergang zoeken.

Je naaste liefhebben, je naaste laten delen in de liefde die je van God gekregen hebt, kent dus een hele belangrijke voorwaarde, namelijk dat je die liefde van God allereerst zelf ontvangen hebt en ook werkelijk ontvangen hebt.
Zelfliefde kun je opvatten als een soort overlevingsdrang, dat niemand zijn eigen vlees haat, een natuurlijk gegeven, maar je kunt het ook opvatten als iets wat God door zijn heilige Geest geeft, dat je jezelf ziet door Gods ogen, zoals je voor Hem bent, belangrijk en zijn liefde meer dan waard.
Zoals ouders naar hun kinderen kijken.
Die groeien toch ook door liefde, door gezonde ouderliefde?

Als Jezus het heeft over je naaste liefhebben als jezelf, dan heeft Hij het ongetwijfeld over de zelfliefde die Hij zelf in ons wekt.
Want er is geen mens die liefdevoller naar mensen heeft gekeken dan de Here Jezus Christus, die keek met de ogen van God, met barmhartigheid en zorg, als een goede Herder.
Hij zag het kwetsbare in het kind,
Hij zag de man in Betesda,
Hij zag de moeite van de vrouw die een kind krijgt en grootbrengt (zoals Hij zegt over de laatste dagen dat het dan extra moeilijk zal zijn voor wie een kind krijgt en grootbrengt, dat betekent dat Hij het kwetsbare daarvan gezien heeft),
Hij zag de verschoppelingen van de samenleving, de tollenaars en de prostituées, de onreine melaatsen, de zieken die Hij door zijn liefde zelfs durfde aan te raken enz.
Je naaste liefhebben als jezelf, dat is liefhebben vanuit de liefde die jezelf van God ontvangen hebt.

Vanuit de genade die je gekregen hebt, want daar begint het altijd mee, vanuit die genade komt als vanzelf door de Heilige Geest het doen opgang.
Want als het gaat over geboden en het grootste gebod dan gaat het over de dingen die binnen onze verantwoordelijkheid liggen.
Beloften komen van Gods kant,
maar de geboden gaan over wat ons mensen te doen staat in antwoord op Gods beloften.
Geboden, dat gaat over het leven zoals je dat door de Heilige Geest mag vormgeven.
Dus niet op eigen kracht, maar door de kracht van de Heilige Geest.
Zoals Paulus zegt in Efeze 2,10:

"Want zijn maaksel zijn wij,
in Christus Jezus geschapen om goede werken te doen,
die God tevoren bereid heeft, opdat wij daarin zouden wandelen".

Die goede werken liggen a.h.w. al klaar,
voor God is het alleen wachten totdat zijn schepselen komen om ze te doen.
Daarom heeft Hij ons gemaakt en ons uit de duisternis geroepen, om die goede werken te doen en dat leven te leiden waarvoor Hij ons bestemd heeft.
Door zijn liefde

Via deze weg komen we nu bij de bijbelse invulling van een authentiek leven.
Dat is iets dat in ons leven zichtbaar moet worden, dat we zelf vormgeven, maar dat alles te maken heeft met God, met de liefde die Hij ons gegeven heeft, en met het leven waarvoor Hij ons bestemd heeft.
Het is: God liefhebben en je naaste als jezelf.
En dan prikkelt dat als jezelf bij dit onderwerp het meest:
dicht bij jezelf als uitverkoren schepsel van God,
dichtbij de liefde die je van Hem ontvangen hebt en die in jouw leven werkelijkheid mag worden.
Authentiek leven is jezelf ontdekken, maar dan jezelf ontdekken als kind van God,
dicht bij jezelf blijven, maar dan dichtbij jezelf blijven als waardevol schepsel van God en bij je nieuwe mens in Jezus Christus,
en dichtbij je levensopdracht, maar dan dicht bij Gods bedoelingen door te wandelen in de goede werken waarvoor God ons bestemd heeft.

Wat betekent dit nu voor ons leven vandaag?
Allereerst in lijn met het grote gebod dat liefde voor ons een opdracht is die je doet door de kracht van de Heilige Geest.
Niet in de eerste plaats een gevoel of een emotie die jou met jou gevoelens en emoties centraal plaatst, zoals liefde in onze tijd vaak opgevat wordt,
maar een opdracht waardoor God je leven kan vormgeven zoals Hij dat bedoeld heeft, een leven waarin Hij en de liefde tot Hem centraal staat.
Dat brengt je bij de bestemming die God voor je gedacht heeft.
Je komt dan tot je bestemming en je ervaart met kinderen van God van alle tijden dat het leven niet meer in cirkeltjes ronddraait,
dat minderwaardigheidsgevoelens zwakker worden of zelfs verdwijnen,
dat je meer tot je recht komt en meer rust en stabiliteit in je leven vindt,
dat je het aandurft de maskers die we dragen te laten vallen.

Je komt het tegen bij grote christenen.
De grote namen die met hun boeken en leven ervan getuigen.

Iemand als Augustinus bijv. die zijn verdorven levensstijl opgaf voor de gehoorzaamheid aan God en zo zijn levensbestemming ontdekte en vele mensen dichter bij God bracht.
Hij zei:
"Onrustig is ons hart, totdat het rust vindt in u, o God".

Je komt het tegen bij iemand als de christelijke schrijver C.S.Lewis die uiterlijk niet zo'n avontuurlijk leven leidde, als professor en schrijver,
maar die dicht leefde bij de vreugde van God en dat overbrengt in zijn boeken.
Hij zegt over het authentieke leven waarin je jezelf bent:
"Zolang je je niet aan God hebt overgegeven zul je geen 'ik' hebben".

En zo zijn er talloze mensen te noemen die God volgden en hun levensbestemming vonden en daarvan met woorden en met daden getuigen.
Authentieke mensen, dicht bij het orgineel Jezus Christus,
ieder weer op een andere manier.
Echte christenen, zoals wij ook echte christenen mogen worden,
dicht bij het orgineel Jezus Christus.

Het begint bij God liefhebben en je naaste als jezelf.
En bij het gebed van psalm 86:

"Leer mij, Here, uw weg, opdat ik in uw waarheid wandele;
verenig mijn hart om uw naam te vrezen (psalm 86,11 NBG-vertaling).

Amen.