Preken

Johannes 5,1-23 en Romeinen 8, 18-25 | ds. L.A. van Baardewijk

Thema: het grootste drama van ons leven

Lezen: Johannes 5,1-23 en Romeinen 8, 18-25
Loosdrecht, 10-2-08

Gemeente van onze Here Jezus Christus,

Net zoals bij alle andere wonderen die de Here Jezus doet,
moet ook hier bij de genezing van de man in Betesda de aandacht meer vallen op
Jezus die een wonder doet dan op het wonder zelf.

Als alle aandacht valt op het wonderteken dat deze man genezen wordt,
dan kan de verwondering en de vreugde daarover zomaar omslaan in twijfelvragen:
waarom geneest Jezus slechts één mens in Betesda
en waarom niet al die zieken, blinden, kreupelen en misvormden die daar verder nog lagen?
Als Hij toch laat zien dat Hij het kan, waarom dan maar één?
Gaat Jezus op dezelfde manier met mensen om als de loterij, zo van:
er kan maar één de gelukkige zijn?
Deze wel, die niet.

En als we dan aan het vragen zijn,
dan kan de twijfel zich zo maar verder uitstrekken:
waarom alleen toen en niet nu?
Wat heeft wat we hier lezen eigenlijk te maken met vandaag en met ons?
Als Jezus zoveel mensen voorbijloopt,
zou het dan niet zo maar kunnen gebeuren dat Hij ook mij voorbijloopt
en dat ook ik gewoon pech heb, samen met tallozen anderen?!
En voor je het weet heeft dit verhaal in Johannes 5 ons weinig of niets meer te zeggen
of doet het niet veel meer dan weerstand oproepen.

Verbazingwekkend is het wel dat Jezus in die drukke vijf zuilengangen van Betesda zoveel mensen voorbij loopt en deze ene man eruit pikt.
Dat is opmerkelijk.

Betesda was een soort open ziekenhuis.
Het bestond uit vijf gangen rondom een bad, een vijver, waar mensen lagen te wachten op de beweging van het water.
Want als dat gebeurde, één keer in de zoveel tijd, dan kon er iemand genezen worden.

Er is een aantal handschriften waarin dat beschreven wordt
(die door de nieuwe bijbelvertaling niet zijn meegenomen in de vertaling)
en in die handschriften staat dat een engel neerdaalde en dat het water dan bewoog
en dat er telkens iemand genezen werd.
Die vijf zuilengangen lagen vol met mensen die hoopten dat zij hier genezen zouden worden.
Betesda betekende voor hen hoop op genezing, hoop op een toekomst.
Maar zoals we in deze geschiedenis zien:
deze barmhartigheid kende dus ook een eenzijdigheid,
dat je telkens door anderen voorbijgestreefd werd.

Je zou kunnen denken dat dit de reden dat Jezus deze ene man eruit pikt:
hij kon door zijn verlamming niet snel genoeg bij het water komen
en hij had ook niemand om hem op tijd bij het water te brengen.
En elke keer ging iemand hem voor.
Hij had extra hulp nodig.

Dit zou betekenen dat Jezus de onbarmhartige kant van Betesda,
dat Hij dat met zijn barmhartigheid ging opvangen.
Dat Hij in de genezing van deze man die onbarmhartige eenzijdigheid met zijn barmhartigheid compenseerde.
En dat Hij met deze daad het gebrek aan medeleven van anderen opving en compenseerde omdat de man niemand had die hem hielp.

Ik weet niet of dat recht doet aan wie Jezus is.
Want Hij is niet gekomen om te compenseren, maar om vollédige verlossing te brengen.
Dat Jezus juist bij deze man komt met zijn genezende liefde is niet zomaar te verklaren.
Hij doet het en dat is verbazingwekkend.
Johannes zegt eenvoudig: "Jezus zag hem liggen..." (vers 6).
Alle aandacht moet vallen op Jezus die zich ook hier in Betesda laat zien.

Als je deze geschiedenis vergelijkt met andere wonderen die Jezus deed dan kunnen je een aantal dingen opvallen.

1) Dat is allereerst dat de verlamde man van Johannes 5 niet naar Jezus gaat
of naar Hem gebracht wordt
(zoals gebeurt bij de verlamde man die door het dak naar beneden wordt gelaten), maar dat Jezus zelf naar Betesda gaat en daar deze man vindt.
Het initiatief ligt meestal bij de mensen die naar Jezus toegaan om genezen te worden,
maar hier is het anders, hier ligt het initiatief bij Jezus.

2) In de tweede plaats kan het opvallen dat Jezus aan de man vraagt:
"Wilt u gezond worden?" (vers 6).
Dat is een heel opmerkelijke vraag.
Als er iets vanzelfsprekends is dan is het dat wel!
He, he! Natuurlijk wil hij genezen worden!
Toch vraagt Jezus het en dat heeft vast een diepere betekenis.

3) In de derde plaats kan in vergelijking met andere verhalen opvallen dat Jezus zegt dat de man niet meer moet zondigen, omdat hem anders iets ergers overkomt.
Juist in het Johannesevangelie komen we het tegen dat Jezus niet ingaat op het verband tussen zonde en ziekte.
Als daarop gewezen wordt bij de genezing van de blinde - de discipelen vragen dan aan Jezus:
"Rabbi, hoe komt het dat hij blind was toen hij geboren werd?
Heeft hijzelf gezondigd of zijn ouders?"
dan zegt Jezus: "Hij niet en zijn ouders ook niet,
maar Gods werk moet door hem zichtbaar worden" (Johannes 9,2.3).
Maar hier in Johannes 5 zegt Jezus tegen iemand die genezen wordt dat hij niet meer moet zondigen.

Deze drie dingen vallen op bij het lezen van Johannes 5
en maken deze geschiedenis tot een heel unieke geschiedenis.
Ik wil op deze drie punten nu wat dieper ingaan.

1) Allereerst dus dat Jezus zelf naar Betesda toegaat en daar deze man aantreft.
Ik vind dat ontroerend:
zo is Hij natuurlijk ook naar de wereld gekomen, naar ons toe, dat is zijn missie,
dat is de blijde boodschap van Jezus' komst naar de wereld, dat is bekend,
maar dat wordt hier dan zo concreet en zo tastbaar!
Jezus gaat naar het ziekenhuis!

Naar die plek waar je maar het liefste niet wil komen (tenzij je er werkt natuurlijk).
Waar je pas over de drempel gaat als je geen andere mogelijkheden meer hebt.
Het ziekenhuis is een wereld waar iedereen gelijk is:
volwassenen, jongeren, kinderen, man en vrouw, blank en zwart, je komt er iedereen tegen.
Niemand kan het regelen dat je er vrij van blijft.
Of dat je er je hele leven nooit mee te maken krijgt.
Iedereen kan door een ziekte getroffen worden en afhankelijk worden.

Jezus gaat die wereld binnen.
Waar wij mensen maar het liefste de nare kant van het leven wat wegduwen of verdoezelen, zoekt Jezus juist die kant van het leven op.
Hij is sterk genoeg om als gezonde mens dat allemaal op zich te laten afkomen:
dat gekrioel van mensen,
de kortdurende poliklinische behandelingen, of de langdurige opnames,
of de inrichtingen en afdelingen waar mensen bijna niet meer wegkomen,
de operatiezalen waar het kan gaan om leven en dood,
de zalen waar mensen bezig zijn met hun herstel,
de pijn die erbij hoort, de schaamte en het verdriet.
Een ziekenhuis is toch een concentratie van ellende?

Jezus is sterk genoeg om dat allemaal mee te maken,
het op zich in te laten werken en zich er niet voor af te sluiten.
Hij komt er vrijwillig.
Jezus gaat deze wereld binnen, waar het je niet meer op eigen kracht lukt,
waar je gedwongen wordt het leven te nemen zoals het komt.
Jezus heeft zich niet afgesloten voor al die ellende.

Dat zie je heel duidelijk aan het feit dat Hij in die wirwar van patiënten één iemand kan opmerken en dat Hij op Hem afgaat.
Dat is een bewijs dat Hij zich niet afsluit, Hij ziet de mens in de massa.
Juist daaraan zie je dat Hij raad weet met al die ellende en niemand uit het oog verliest.
En in die vergeten man ziet Hij talloos anderen.

2) Dan de vraag: "wilt u gezond worden?".
Je kunt zeggen: wat een vraag!
Natuurlijk wilde hij dat!

Maar zo hoeft dat niet te werken.
De man leed al 38 jaar aan zijn ziekte.
Misschien had hij het grootste gedeelte van die tijd in Betesda geleefd, hopend en telkens weer die teleurstelling moeten incasseren.
Misschien was hij gewend geraakt aan zijn leven in Betesda.
Je houdt het niet vol om voortdurend in opstand te leven of te blijven hopen als de feiten voortdurend een andere kant opwijzen.
Dan ga je je inrichten op dat leven om maar niet eindeloos teleurgesteld te hoeven worden.
De stap naar een gezond leven kan dan steeds groter worden.

Jezus stelt deze vraag om erachter te komen hoe de man in het leven staat en vooral hoe hij in zijn ziek-zijn staat.
Weet hij nog wat leven is en vooral wat gezond leven is?
Kent hij het verlangen nog of is dat met de jaren langzaam uitgedoofd?
Zal hij als hij genezen wordt ook opnieuw vorm kunnen geven aan zijn leven of is er niets meer over van zijn verlangen en zijn droom van een normaal leven?

Jezus is hier in Betesda bij de Schaapspoort de goede Herder voor een verdwaald schaapje.
Hij kent de bedroevende situatie van ons mensen dat we zelfs niet meer weten hoe het leven eruit zou moeten zien.
Hij weet dat dat verlangen uitgedoofd kan zijn.

Onze Heiland wil dat verlangen weer in ons boven brengen als we in ons leven dat verlangen zijn kwijtgeraakt.
Hij wil dat opdiepen, zichtbaar maken, aanwakkeren en Hij is ook degene die dan dat verlangen kan vullen met zichzelf.
We kunnen als mensen dat verlangen diep opbergen in ons binnenste,
niet meer weten hoe zo'n gezond of gelukkig leven eruit zou kunnen zien.

Je gaat het dan zoeken in dingen die dat verlangen schijnbaar vervullen,
maar dat nooit echt kunnen doen.
Wij mensen laten ons graag iets voor ogen spiegelen.
We maken dan van die omtrekkende bewegingen via de dingen die in onze wereld worden aangeboden en we proberen het zelf te doen.
Zoals de man in Betesda staren we ons blind op het water dat gaat bewegen,
maar anderen gaan je altijd voor en vinden wat jij voor je zelf gedacht had.

Jezus komt dan in ons leven net zoals Hij in het leven van de man in Betesda komt
en Hij laat ons vertellen wat er aan de hand is,
hoe het komt dat we het maar niet kunnen bereiken.
Er is niemand om me te helpen...
ik ben maar alleen...
ik probeer het wel...
altijd is een ander mij voor...

Hoor je?
Via die weg valt het geluk niet te verwachten.

En dan staat Jezus voor ons,
terwijl we ons nog verkijken op het water dat misschien een keer voor ons in beweging komt, maar dat maar nooit wil doen, en Jezus laat ons praten,
en zegt simpelweg:
"Sta op, pak uw mat op en loop" (vers 8).

Met die woorden komt Hij met de kortste weg:
niet naar het water van Betesda, dat je nooit zult bereiken, nee, richt je blik op mij en leef!
Dat is wat Jezus met dit genezingswonder duidelijk maakt:
dat gezondheid, geluk, rust en voorspoed altijd via Hem in je leven komen.
Altijd en alleen via Hem.

En dan is het motto: open jezelf voor Hem.
Beantwoordt die vreemde vraag: wil je gezond worden?
Wil je gelukkig worden?
Wil je rust krijgen
Wil je dat het je goed gaat?
Met die vraag raakt Hij ons verlangen, soms diep weggestopt, of zich op alle andere dingen richtend, maar Jezus stelt de vraag.
En dan herkent het verlangen zijn vervulling en ziet de patiënt de Heelmeester die hem kan helpen, dan kom je als mens bij je Schepper, je Verlosser.
De man in Betesda herkende Jezus - zonder zijn naam te kennen - als zijn Verlosser.
Het woord van de Schepper heeft het hart van het schepsel geraakt en dan komt het leven, het geluk, de rust, de voorspoed.

3) Dan valt het verder op in dit genezingswonder dat het woord 'zonde' valt.
Jezus ontmoet de genezen man in de tempel en dan volgt het tweede deel van zijn genezing.
Jezus zegt tegen hem:
"U bent nu gezond; zondig daarom niet meer, anders zal u iets ergers overkomen" (vers 14).
Deel 1 van zijn genezing is: sta op, pak uw mat op en loop (en dat gebeurde).
Deel 2 van zijn genezing is: zondig niet meer zodat je bewaard blijft voor iets ergers.

Blijkbaar had de ziekte van de man te maken met een zonde die hij gedaan heeft.
Er wordt wel gedacht aan verlamming door een geslachtsziekte en dan kan er sprake zijn van persoonlijke schuld.

De ontmoeting met Jezus mag in zijn leven heel breed uitwerken:
gezondheid van lichaam, maar ook heelmaking van de omgang met God.
Gezonde benen niet om zomaar wat te lopen, maar om te wandelen op Gods weg!
Het is wat dit betreft veelbetekend dat deze tweede ontmoeting in de tempel plaatsvind:
de plaats waar God geestelijke gezondheid onder zijn volk brengt.

In feite zegt Jezus hiermee tegen ons - en dan kom ik bij de kern van de boodschap van vanochtend -
Jezus zegt hiermee tegen ons vandaag:
ziekte is erg, in welke vorm je er ook mee te maken hebt,
het laat zien hoe erg de schepping en de mens eraan toe is,
het hoort niet bij de schepping zoals God die voor ogen heeft en toch is het er.
Dat is erg.
Wij weten het en God weet het.

Sombere perioden en depressies zijn vreselijk,
dat je leven niet tot ontplooing komt en dat je niet tot je recht komt is treurig,
dat je pijn lijdt en verdriet hebt, God zal je daar nooit in achter laten,
Hij heeft een heel ander leven voor je op het oog en een andere wereld.
Die gebrokenheid van het leven waar ieder mens mee te maken heeft.
Dat is erg.
God weet het nog meer dan je kunt vermoeden.

Maar er is iets wat nog erger is.
En Jezus duidt het meer aan dan dat Hij dat benoemd.
Maar uit alles wordt duidelijk dat het hier gaat om het leven zonder God, het leven buiten God in de zonde.
Dat is het ergere dat je kan overkomen.
Het leven in de zonden waar je geen vergeving voor gevraagd hebt.
Het kwaad dat Gods verontwaardiging oproept.
Dat is het ergere dat je kan overkomen, onvergeven leven, het leven buiten God.
Je kunt ziek zijn en last hebben van allerlei kwalen en tegelijkertijd leven met God.
Dat is niet gemakkelijk maar het kan.
Talloze christenen van alle tijden hebben de moed en de kracht gekregen om hun lijden te dragen.
Je kunt pijn lijden en verdriet hebben,
maar dat is uiteindelijk allemaal omvangen door Gods kennis daarvan.
Hij weet dat en Hij weet wat het met je doet, dat het erg is.
Je kunt het meemaken dat je leven om allerlei redenen niet tot ontplooing komt,
maar dat kan je niet losmaken van de liefde van God.

Jezus zegt: zondig niet meer.
Jezus zegt daarmee dat er iets ergers is, iets dat nóg dramatischer is dan ziekte, pijn en de gebrokenheid van het leven, iets dat nóg ingrijpender is
en dat nóg grotere consequenties heeft voor je leven
en dat is als je je leven met al zijn toppen en dalen buiten God wilt leven,
als je God links laat liggen en Hem dag aan dag je liefde onthoudt.
Dan ben je in de gevarenzone gekomen.
Dan moeten alle alarmbellen in je leven gaan rinkelen.

Wil je gezond worden en verlost worden van je pijn?
Wil je het geluk vinden?
Wil je rust krijgen in de onrust van je leven?
Wil je dat je leven vaart krijgt?

Jezus vraagt het ons.
Je hoort vanochtend zijn woord, en daaruit blijkt dat Hij ook jou op het oog heeft.
Hij maakt door zijn woord ons diepste verlangen wakker en kan dat verlangen ook vullen.
Hij nodigt ons uit om te zeggen:
Heer, er is niemand om me te helpen,
ik probeer het wel, maar het wil me maar niet lukken.

Jezus wil dat we niet langer meer naar het water van Betesda kijken,
maar naar Hem, naar Hemzelf, en dat we zeggen:
Heer, bij u is eeuwig leven,
Heer, u bent alles voor mij, mijn geluk, mijn welzijn, mijn rust.
Ik wil de weg met u gaan, omdat u in de wereld bent gekomen en in mijn leven
als mijn Heelmeester, mijn Heiland, mijn Vader, mijn God.

Amen.

Nieuwsbrieven

Aanmelden voor ontvangst van onze nieuwsbrieven.

Zoeken

Social